چگونه نوجوان خود را درک کنیم؟ ۱۰ راهکار مؤثر برای برقراری ارتباط بهتر با نوجوانان
دوران نوجوانی یکی از حساسترین مراحل زندگی هر انسان است. بسیاری از والدین در این دوره احساس میکنند فرزندشان تغییر کرده، کمتر حرف میزند، زودرنج شده یا تمایل دارد بیشتر وقت خود را با دوستانش بگذراند. به همین دلیل، یکی از پرسشهای پرتکرار والدین این است که چگونه نوجوان خود را درک کنیم؟؟؟
واقعیت این است که بسیاری از اختلافات میان والدین و نوجوانان نه از بیاحترامی یا لجبازی، بلکه از سوءتفاهم و ناتوانی در درک متقابل ناشی میشود. هرچه والدین شناخت بیشتری از ویژگیهای این دوره داشته باشند، رابطهای صمیمیتر و مؤثرتر با فرزند خود خواهند داشت.
چرا درک نوجوانان دشوار است؟
نوجوانی دورهای است که فرد از کودکی فاصله میگیرد اما هنوز به بلوغ کامل نرسیده است. تغییرات جسمی، عاطفی، فکری و اجتماعی متعددی در این سن رخ میدهد که میتواند باعث رفتارهای متناقض و گاه غیرقابل پیشبینی شود.
نوجوان گاهی به استقلال نیاز دارد و گاهی به حمایت؛ گاهی خواهان گفتوگو است و گاهی ترجیح میدهد تنها باشد. شناخت این ویژگیها نخستین گام برای درک بهتر اوست.
۱. بیشتر گوش دهید، کمتر نصیحت کنید
یکی از مهمترین خواستههای نوجوانان این است که شنیده شوند.
بسیاری از والدین به محض شنیدن مشکل فرزندشان شروع به نصیحت کردن میکنند؛ در حالی که نوجوان قبل از هر چیز به کسی نیاز دارد که حرفش را بشنود.
هنگام صحبت نوجوان:
میان حرف او نپرید.
قضاوت نکنید.
سریع راهحل ارائه ندهید.
اجازه دهید احساسات خود را بیان کند.
۲. تغییرات دوران نوجوانی را بشناسید
تغییرات هورمونی میتواند بر خلقوخو، احساسات و رفتار نوجوان تأثیر بگذارد.
گاهی عصبانیت، گوشهگیری یا حساسیت بیش از حد، بخشی از فرآیند طبیعی رشد است و نباید فوراً آن را به بیادبی یا ناسپاسی تعبیر کرد.
۳. به استقلال او احترام بگذارید
یکی از ویژگیهای مهم نوجوانان، تمایل به استقلال است.
آنها دوست دارند در برخی تصمیمها نقش داشته باشند و احساس کنند به آنها اعتماد میشود.
در موضوعات متناسب با سن فرزندتان، به او حق انتخاب بدهید و اجازه دهید مسئولیت برخی تصمیمها را بر عهده بگیرد.
۴. رابطه را بر کنترل ترجیح دهید
هرچه والدین بیشتر تلاش کنند نوجوان را کنترل کنند، احتمال مقاومت او بیشتر میشود. نوجوانان معمولاً با والدینی که رابطهای صمیمی و محترمانه دارند همکاری بیشتری میکنند. به جای بازجویی و کنترل مداوم، فضای گفتوگو و اعتماد ایجاد کنید.
۵. دنیای نوجوان را بشناسید
برای درک نوجوان باید با علایق، دغدغهها و فضای فکری او آشنا شوید.
موسیقی، ورزش، فیلمها، شبکههای اجتماعی و دوستان بخش مهمی از زندگی نوجوانان را تشکیل میدهند. بدون تمسخر یا سرزنش درباره علایق فرزندتان سؤال بپرسید و تلاش کنید دنیای او را بهتر بشناسید.
۶. احساسات او را جدی بگیرید
گاهی والدین مشکلات نوجوان را کوچک میشمارند و میگویند:
این که مشکلی نیست.
وقتی بزرگ شدی میفهمی.
اما از نگاه نوجوان، همان مسئله ممکن است بسیار مهم و ناراحتکننده باشد.
احساسات او را بپذیرید و نشان دهید که نگرانیهایش را درک میکنید.
۷. او را با دیگران مقایسه نکنید
مقایسه کردن نوجوان با خواهر، برادر، اقوام یا دوستان میتواند اعتماد به نفس او را کاهش دهد و فاصله عاطفی ایجاد کند.
به جای مقایسه، پیشرفتهای شخصی فرزند خود را مورد توجه قرار دهید.
۸. در زمان مناسب صحبت کنید
بسیاری از گفتوگوهای والدین و نوجوانان به دلیل انتخاب زمان نامناسب به مشاجره تبدیل میشود. زمانی که نوجوان خسته، عصبانی یا ناراحت است، آمادگی شنیدن توصیهها را ندارد. برای گفتوگو زمانی را انتخاب کنید که هر دو آرام و آماده صحبت باشید.
۹. الگوی رفتاری خوبی باشید
نوجوانان بیش از آنکه به توصیهها توجه کنند، رفتار والدین را مشاهده میکنند.
اگر والدین احترام، صداقت، مسئولیتپذیری و مهربانی را در عمل نشان دهند، احتمال الگوبرداری فرزند بیشتر خواهد بود.
۱۰. محبت خود را آشکارا نشان دهید
برخی والدین تصور میکنند نوجوان دیگر به محبت نیاز ندارد؛ در حالی که نوجوانان همچنان به عشق، حمایت و تأیید والدین احتیاج دارند.
محبت کلامی، توجه، گفتوگو و وقتگذرانی مشترک میتواند احساس امنیت و تعلق را در نوجوان تقویت کند.
در آموزههای اسلامی بر احترام به شخصیت فرزندان تأکید فراوان شده است.
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله فرمودند:
فرزندان خود را گرامی بدارید و آنان را نیکو تربیت کنید.
این روایت نشان میدهد که احترام، تکریم و شناخت نیازهای فرزندان از اصول مهم تربیت اسلامی است.
جمعبندی
درک نوجوان به معنای تأیید همه رفتارهای او نیست؛ بلکه یعنی تلاش کنیم احساسات، نیازها و شرایط او را بهتر بشناسیم. گوش دادن فعال، احترام به استقلال، پرهیز از مقایسه، توجه به احساسات و ایجاد رابطهای مبتنی بر اعتماد از مهمترین راهکارهای ارتباط مؤثر با نوجوانان است.
هرچه والدین بیشتر به جای قضاوت کردن، به فهمیدن فرزند خود بپردازند، رابطهای عمیقتر و پایدارتر شکل خواهد گرفت؛ رابطهای که میتواند نوجوان را در عبور از این مرحله حساس زندگی یاری کند.
منابع
قرآن کریم.
محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، کتاب العشرة.
علامه مجلسی، بحارالانوار، باب حقوق فرزند.
حسین مظاهری، تربیت فرزند در اسلام.
علی قائمی، دنیای نوجوان.
دکتر علی صاحبی، فرزندپروری بر پایه انتخاب.
دکتر محمدرضا شرفی، روانشناسی نوجوان و جوان.
نویسنده: فاطمه السادات منصوری
ویرایش: زینب کامکار
مقالات مرتبط
رفتار درست مادر با پرخاشگری نوجوانان پسر؛ راهنمای علمی برای مدیریت خشم نوجوان
اعتیاد به اینترنت در نوجوان ۱۱ تا ۱۵ ساله: راهنمای جامع والدین
چگونه انگیزه درس خواندن نوجوان را افزایش دهیم؟ ( بهترین راه تقویت اراده )
